تهران — بینالمللیترین چیز دربارهٔ نمایشگاه بینالمللی نظام مالی ایران، نام آن است. هجدهمین دورهٔ افکس این هفته در تهران گشایش یافت و رادار افکس فهرست نهایی شرکتکنندگانش را خطبهخط شمرد: ۹۶ غرفه، و هر ۹۶ غرفه ایرانی. تنها مجموعهای که میتواند ادعای رگخون خارجی کند، بانک مشترک ایران و ونزوئلاست. بقیه، از بزرگترین بانکهای دولتی تا کوچکترین سکوهای تأمین مالی جمعی، همه از خودماناند. در دنیای نمایشگاههای مالی، این یک استثناست؛ و استثناها معمولاً چیزی دربارهٔ قاعده میگویند.
قاعده را میشود با عدد گفت. جشنوارهٔ فینتک سنگاپور، بزرگترین گردهمایی این صنعت، در دورهٔ ۲۰۲۵ بیش از ۷۰ هزار شرکتکننده از ۱۴۲ کشور، بیش از ۹۰۰ سخنران و بیش از ۶۰۰ غرفهدار داشت؛ ۴۱ کشور با پاویون ملی آمده بودند و بیش از ۱۰ هزار جلسهٔ کسبوکاری از پیش هماهنگ شده بود. اجلاس فینتک دبی، که مرکز مالی بینالمللی دبی (DIFC) میزبانیاش میکند، در همان سال بیش از ۹ هزار شرکتکننده از ۱۲۰ کشور و هزار سرمایهگذار جذب کرد. هفتهٔ فینتک استانبول را شرکتی کاملاً خصوصی برگزار میکند و با این حال از ۳۲ کشور مهمان دارد. Money20/20 در لاسوگاس با ۱۱ هزار شرکتکننده از ۸۵ کشور، عملاً بورسِ معاملهٔ صنعت پول است: وسترنیونیون استیبلکوین تازهاش را همانجا رونمایی کرد و پیپل و گوگل مشارکتشان را روی همان صحنه بستند. در این رویدادها نمایشگاه حاشیهٔ کنفرانس نیست؛ خودِ بازار است.
تهران در این قاب، پیش از هر مقایسهای، با یک غیبت تعریف میشود: غیبت عدد. شمار بازدیدکنندگان افکس منتشر نمیشود. شمار شرکتکنندگانش را هم دو روایت رسمی متفاوت میگویند: شرکت سهامی نمایشگاههای بینالمللی از ۱۰۳ شرکت سخن گفته و خبرگزاری ایبنا از «حدود ۲۰۰ مجموعه» در ۳۰ هزار مترمربع. در سنگاپور و دبی، گزارش پس از رویداد با حسابوکتاب کامل منتشر میشود؛ در تهران، آمار پایهٔ بزرگترین رویداد مالی کشور محل اختلاف است. شفافیت آماری ارزانترین استاندارد حرفهایگری است، و افکس هنوز از همین پلهٔ اول بالا نرفته است.
انصاف حکم میکند گفته شود افکس بیحاصل نیست. هیچ جای دیگری در ایران نمیشود کل اکوسیستم مالی — بانک، بیمه، بورس، تأمین سرمایه و کرادفاندینگ — را در چهار روز زیر یک سقف دید. وزیر اقتصاد، رئیس سازمان بورس و رئیسکل بیمه مرکزی در یک صبح روی یک صحنه حرف زدند؛ چنین تمرکزی از تنظیمگران، در بسیاری از کشورها آرزوی برگزارکنندگان است. نشانههای تازگی هم واقعیاند: توکنسازی داراییها از تریبون وزیر تا برنامهٔ بانک مسکن و تأمین سرمایهٔ نوین تکرار شد و سکوهایی مانند داتامکراد، تأمین مالی جمعی را از مقاله به غرفه آوردهاند. افکس محتوای خالی ندارد؛ مسئلهاش این است که جهان را ندارد.
نخستین شکاف، ترکیب است. در الگوی جهانی، دولت دعوتکننده است و بخش خصوصی صاحب صحنه؛ بانک مرکزی سنگاپور جشنواره را میسازد تا شرکتها در آن بدرخشند. در افکس نسبت وارونه است: بانک ملی با ۹ شرکت تابعه میآید، بانکها و بیمههای وابسته به دولت بزرگترین غرفهها را میگیرند و فینتک خصوصیِ مستقل به حاشیهٔ سالن رانده میشود. یادداشت سردبیر رادار در روز افتتاحیه این رویداد را «افکس دولتی» نامید. مقایسهٔ جهانی نشان میدهد آن تعبیر گلایه نیست؛ توصیف یک وارونگی ساختاری است.
شکاف دوم، کارکرد است. غرفهدار سنگاپور جلسه و قرارداد میخرد: سامانهٔ جلسهسازی، رقابت استارتآپها جلوی سرمایهگذاران و تقویمی که ماهها زودتر قفل میشود. غرفهدار افکس دیدهشدن میخرد. پنلهای نمایشگاه پراکنده در غرفهها برگزار میشوند و برنامهشان گاه همان روز، در اینستاگرام، اعلام میشود؛ تقویم یکپارچهٔ رسمی، سامانهٔ جلسهسازی و مسیر تعریفشدهای برای سرمایهگذار در کار نیست. نتیجه رویدادی است که بیشتر شبیه جشن سالانهٔ صنعت است تا بازار آن: همه میآیند، همه دیده میشوند و کمتر چیزی همانجا بسته میشود.
و شکاف سوم، پنجره است: نه برنامهای به زبان انگلیسی، نه پاویون خارجی، نه رسانهٔ بینالمللی. در اینجا باید به تحریم حقش را داد. شرکت خارجی برای غرفه گرفتن در تهران با دیوار پرداخت، بیمه و سفر روبهروست و بخشی از این خلأ، انتخاب برگزارکننده نیست. اما فقط بخشی از آن. آمار شفاف، تقویم رسمی، جلسهسازی، پاویون استارتآپ و یک وبسایت انگلیسی، هیچیک در فهرست تحریمها نیست. استانبول با کسری از مقیاس سنگاپور از ۳۲ کشور مهمان دارد، چون برگزارکنندهاش از روز نخست رویداد را برای جهان طراحی کرده است، نه برای عکس یادگاری داخلی.
افکس در پایان هفتهٔ نمایشگاه تمام میشود، اما پرسش آن میماند. این رویداد امروز آینهٔ صادق نظام مالی ایران است: بزرگ، دولتی، درونگرا و پر از ظرفیتهایی که نیمهتمام ماندهاند. اگر دورهٔ نوزدهم فقط سه اصلاح را تجربه کند — انتشار آمار رسمی و گزارش پس از رویداد، تقویم یکپارچه و جلسهسازی واقعی، و پاویونی برای بخش خصوصی در قلب سالن بهجای حاشیهٔ آن — میشود امیدوار بود نام نمایشگاه کمکم به محتوایش برسد. تا آن روز، افکس آینهای است که نظام مالی ایران در آن، هر سال، فقط خودش را تماشا میکند.
بابک اخوت پور — رادار افکس؛ گزارش تحلیلی پوشش ویژهٔ تأمین مالی از افکس ۲۰۲۶، تهران، ۲۶ آبان ۱۴۰۵
منابع ارقام خارجی: گزارشهای رسمی پس از رویداد جشنوارهٔ فینتک سنگاپور ۲۰۲۵، اجلاس فینتک دبی (DIFC) ۲۰۲۵، هفتهٔ فینتک استانبول ۲۰۲۵ و Money20/20 آمریکا ۲۰۲۵؛ ارقام افکس از رصد میدانی رادار افکس و گزارشهای شرکت سهامی نمایشگاههای بینالمللی و ایبنا.
منبع: رادار افکس
