شرکت‌های بورسی و شرکت‌های دارای سرمایهٔ ثبتی بالا در ایران از سال ۱۴۰۱ یک ابزار تأمین مالی کمترشناخته‌شده در اختیار دارند: اگر در شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور سرمایه‌گذاری کنند، تا ۳۰ درصد مبلغ سرمایه‌گذاری مستقیم و معادل ۱۰۰ درصد سرمایه‌گذاری غیرمستقیم از مسیر صندوق‌ها، به‌صورت «اعتبار مالیاتی» از مالیات قطعی عملکردشان کم می‌شود. این سازوکار، «بند «ت» مادهٔ ۱۱ قانون جهش تولید دانش‌بنیان» است؛ قانونی که اردیبهشت ۱۴۰۱ تصویب شد و آیین‌نامهٔ اجرایی‌اش با تصویب‌نامهٔ شمارهٔ ۱۵۲۷۵۵/ت۶۰۳۸۴هـ در آبان همان سال ابلاغ شد.
چه کسی می‌تواند سرمایه‌گذار باشد؟ دو گروه: شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس تهران یا بازار اول و دوم فرابورس؛ و هر شرکتی که سرمایهٔ ثبتی‌اش دست‌کم یک‌سی‌امِ آخرین سرمایهٔ صندوق نوآوری و شکوفایی باشد. اعتبار فقط از مالیات قطعی عملکرد (مادهٔ ۱۰۵ قانون مالیات‌های مستقیم) کسر می‌شود و بخش استفاده‌نشده‌اش به سال‌های بعد منتقل می‌شود؛ اما هزینه‌ای که بابت آن اعتبار گرفته شده، دیگر هزینهٔ قابل قبول مالیاتی محسوب نمی‌شود.
پول کجا باید برود؟ سرمایه‌پذیر مستقیم، شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنیان و شرکت‌های فناورِ مستقر در پارک‌های علم و فناوری دارای مجوزند. موضوع سرمایه‌گذاری باید از «مصادیق»ی باشد که شورای راهبری فناوری‌ها و تولیدات دانش‌بنیان هر سال اعلام می‌کند: تکمیل زنجیرهٔ ارزش، توسعهٔ محصول جدید، افزایش مقیاس و تولید انبوه در حوزه‌های فناورانه و اولویت‌های ملی. خرید زمین و ساختمان، احداث و هزینه‌های عمرانی عمومی و خرید خودرو صراحتاً ممنوع است (مادهٔ ۲ آیین‌نامه). ماشین‌آلات وارداتیِ بدون مشابه داخلی حداکثر تا ۵۰ درصد هزینه و خرید از سازندهٔ داخلیِ دارای عمق فناوری تا ۱۰۰ درصدِ هزینه، قابل قبول است.
پنج مسیر، یک هدف: ۱) سرمایه‌گذاری مستقیم در قالب افزایش سرمایهٔ نقدی شرکت دانش‌بنیان، با اعتبار تا سقف ۳۰ درصد. ۲) سرمایه‌گذاری غیرمستقیم از مسیر تأسیس یا افزایش سرمایهٔ صندوق‌های پژوهش و فناوری و صندوق‌ها و نهادهای سرمایه‌گذاریِ تأییدشده برای تأمین مالی فناوری، با اعتبار معادل ۱۰۰ درصد مبلغ، مشروط به این‌که صندوق منابع را در همان مصادیق سرمایه‌گذاری کند. اصلاحیهٔ مرداد ۱۴۰۳ (تصویب‌نامهٔ ۷۷۸۸۱/ت۶۲۸۷۳هـ) سه مسیر دیگر از کانال صندوق نوآوری و شکوفایی افزود: ۳) طرح‌های اولویت‌دار ملی تحت مدیریت و نظارت صندوق؛ ۴) کمک به افزایش سرمایهٔ خود صندوق نوآوری، که معادل مبلغ کمک اعتبار اعطا می‌شود و صندوق باید منابع را حداکثر ظرف دو سال سرمایه‌گذاری کند؛ ۵) سرمایه‌گذاری مشترک با صندوق، مشروط به مدیریت صندوق. همان اصلاحیه تغییر مهم دیگری هم داد: اعتبار دیگر منتظر تکمیل کامل طرح نمی‌ماند و «در همان سال مالی، به میزان هزینه‌کرد انجام‌شده» و با تأیید پیشرفت طرح اعطا می‌شود.
فرایند و خط قرمزها: طرح باید پیش از انجام سرمایه‌گذاری به دبیرخانهٔ شورا (در معاونت علمی و فناوری رئیس‌جمهور) ارائه و تأیید شود؛ دبیرخانه یک ماه برای تأیید طرح فرصت دارد و مجموع هزینهٔ تأییدشده را حداکثر چهار ماه پس از پایان سال مالی به سازمان امور مالیاتی اعلام می‌کند تا کسر از مالیات اعمال شود. خروج زودهنگام از سرمایه‌گذاری بدون تأیید دبیرخانه، راکد ماندن طرح یا اظهار خلاف واقع، به مطالبهٔ اعتبار اعطاشده و جرایم قانونی و در مواردی محرومیت از استفادهٔ مجدد از این مزایا می‌انجامد.
چرا حالا؟ معاونت علمی، سازمان امور مالیاتی و صندوق نوآوری و شکوفایی در آبان ۱۴۰۵ «برنامهٔ عملیاتی اقدام مشترک»ی را برای عملیاتی‌کردن مسیر افزایش سرمایهٔ صندوق نوآوری امضا کرده‌اند. به گفتهٔ معاون توسعهٔ شرکت‌های دانش‌بنیان معاونت علمی، در اردیبهشت ۱۴۰۵ ظرف ۵۰ روز، ۹۸۱ میلیارد تومان اعتبار مالیاتی در قالب همین بند برای تقویت زیرساخت‌ها تصویب شده بود؛ نشانه‌ای از این‌که این ابزار از متن قانون به میدان عمل آمده است.
منابع: متن قانون جهش تولید دانش‌بنیان، مرکز پژوهش‌های مجلس (rc.majlis.ir)؛ آیین‌نامهٔ اجرایی بند (ت) مادهٔ ۱۱ قانون جهش تولید دانش‌بنیان، تصویب‌نامهٔ شمارهٔ ۱۵۲۷۵۵/ت۶۰۳۸۴هـ و اصلاحیهٔ آن به شمارهٔ ۷۷۸۸۱/ت۶۲۸۷۳هـ؛ گزارش امضای برنامهٔ عملیاتی اقدام مشترک سه نهاد (آبان ۱۴۰۵).
منبع: پایگاه خبری تأمین مالی
